Mamlaka ya Kitaifa ya Usafiri na Usalama Barabarani (NTSA): Kazi, Huduma, na Umuhimu wake nchini Kenya

Utangulizi

Mamlaka ya Kitaifa ya Usafiri na Usalama Barabarani (NTSA) ni shirika la serikali ya Kenya lililoanzishwa kwa lengo la kudhibiti na kusimamia sekta ya usafiri barabarani ili kuhakikisha usalama, ufanisi, na uzingatiaji wa sheria za barabarani. NTSA imekuwa kiungo muhimu katika kudhibiti utoaji wa leseni za udereva, ukaguzi wa magari, na utoaji wa vibali vya usafiri.

Katika makala hii, tutachambua kwa kina jukumu la NTSA, huduma inazotoa, changamoto inazokabiliana nazo, na jinsi inavyosaidia kuboresha usalama wa barabarani nchini Kenya.

Historia na Lengo la NTSA

Mamlaka ya Kitaifa ya Usafiri na Usalama Barabarani (NTSA - National Transport and Safety Authority) ni shirika la serikali ya Kenya lililoanzishwa kwa lengo la kuboresha usalama wa barabarani na kudhibiti sekta ya uchukuzi.

📆 Kuanzishwa kwa NTSA

🔹 NTSA ilianzishwa mwaka 2012 kupitia Sheria ya NTSA ya 2012 kwa lengo la kuunganisha shughuli zote za usimamizi wa usafiri chini ya chombo kimoja.
🔹 Kabla ya kuanzishwa kwa NTSA, usimamizi wa sekta ya uchukuzi ulikuwa unasimamiwa na mashirika tofauti kama Idara ya Trafiki ya Polisi wa Kenya (Kenya Traffic Police), Bodi ya Usafiri wa Umma (Public Transport Licensing Board - PTLB), na Wizara ya Uchukuzi.
🔹 Baada ya kuanzishwa, NTSA ilichukua majukumu makuu ya vyombo hivyo vyote ili kuhakikisha usimamizi wa sekta ya usafiri unafanyika kwa njia bora zaidi.

🎯 Sababu za Kuanzishwa kwa NTSA

✅ Kupunguza ajali za barabarani – Idadi ya ajali barabarani ilikuwa ikiongezeka kwa kiwango cha kutisha, na kulikuwa na haja ya kuweka chombo cha kusimamia usalama wa barabara kwa ufanisi zaidi.
✅ Kuimarisha usimamizi wa sekta ya uchukuzi – Kabla ya NTSA, sekta ya uchukuzi ilikuwa na changamoto nyingi ikiwa ni pamoja na huduma duni, ukosefu wa leseni halali kwa madereva, na magari mabovu barabarani.
✅ Kuratibu utoaji wa leseni za udereva na usajili wa magari – NTSA ilipewa jukumu la kuhakikisha kuwa magari yote na madereva wanazingatia sheria za usafiri.
✅ Kuanzisha mifumo ya kidijitali na teknolojia katika sekta ya usafiri – Kupitia mfumo wa TIMS (Transport Integrated Management System), NTSA ililenga kurahisisha huduma za leseni za udereva, usajili wa magari, na ukaguzi wa magari.

🎯 LENGO KUU LA NTSA

Lengo kuu la NTSA ni kuhakikisha kuwa sekta ya uchukuzi inasimamiwa kwa njia bora ili kupunguza ajali za barabarani, kuimarisha usalama, na kurahisisha huduma kwa wananchi.

🔍 Majukumu Muhimu ya NTSA

🔸 Usajili wa Magari – NTSA inahakikisha magari yote yanayopatikana nchini Kenya yanasajiliwa na kupewa nambari rasmi za usajili.
🔸 Kutoa Leseni za Udereva – Hutoa leseni za udereva kwa madereva binafsi na wa uchukuzi wa umma baada ya mafunzo rasmi.
🔸 Ukaguzi wa Magari – Hufanya ukaguzi wa magari ili kuhakikisha kuwa yanakidhi viwango vya usalama wa barabarani.
🔸 Udhibiti wa Usafiri wa Umma – NTSA inasimamia uchukuzi wa umma kama vile matatu, mabasi, na teksi ili kuhakikisha abiria wanapata huduma bora.
🔸 Kutumia Teknolojia kwa Usimamizi wa Trafiki – Kupitia mfumo wa TIMS na matumizi ya kamera za usalama barabarani, NTSA inasaidia kudhibiti makosa ya barabarani.
🔸 Kuendesha Kampeni za Uhamasishaji – NTSA huendesha kampeni za uhamasishaji kuhusu usalama wa barabarani na umuhimu wa kufuata sheria za usafiri.

🚦 DIRA NA DHAMIRA YA NTSA

🔹 Dira (Vision)

"Kuimarisha usalama wa barabarani na kuleta mabadiliko chanya katika sekta ya usafiri kwa kutumia teknolojia na usimamizi madhubuti."

🔹 Dhamira (Mission)

"Kuhakikisha usalama wa watumiaji wa barabara kwa kusimamia, kudhibiti na kuboresha mifumo ya usafiri kwa njia endelevu na ya ufanisi."

🔹 Maadili ya NTSA

✅ Uwazi – Kutoa huduma kwa uwazi na uwajibikaji.
✅ Ufanisi – Kuhakikisha huduma zinatolewa kwa haraka na bila urasimu.
✅ Teknolojia – Kutumia mifumo ya kidijitali kama TIMS ili kurahisisha huduma.
✅ Usalama – Kipaumbele cha NTSA ni kupunguza ajali za barabarani na kuhakikisha barabara ni salama kwa watumiaji wote.

🌍 MCHANGO WA NTSA KATIKA JAMII

✅ Kupunguza Ajali za Barabarani – NTSA imeanzisha kampeni mbalimbali kama vile "Usalama Barabarani" ili kupunguza ajali za barabarani.
✅ Kuboresha Sekta ya Uchukuzi wa Umma – Kupitia usimamizi wa matatu na mabasi, NTSA inahakikisha kuwa magari yanazingatia viwango vya usalama.
✅ Kurahisisha Huduma kwa Wananchi – Mfumo wa TIMS umeboresha upatikanaji wa huduma kama usajili wa magari, utoaji wa leseni za udereva, na ukaguzi wa magari kwa njia ya mtandao.
✅ Kutumia Teknolojia Kuboresha Usalama Barabarani – Kamera za usalama na mfumo wa "Demerit Points" unasaidia kudhibiti madereva wanaokiuka sheria za barabarani.

Huduma Zinazotolewa na NTSA

NTSA inatoa huduma mbalimbali zinazolenga kuboresha usafiri wa barabarani. Baadhi ya huduma hizi ni:

🚘 1. USAJILI WA MAGARI

NTSA inahakikisha kwamba magari yote yanayosajiliwa nchini Kenya yanakidhi viwango vya usalama na yanafuata sheria za nchi.

✔️ Mahitaji ya Kusajili Gari Mpya

Ili kusajili gari jipya, unahitaji:
🔹 Cheti cha umiliki wa gari kutoka kwa muuzaji 🚗
🔹 Kitambulisho cha kitaifa cha mmiliki wa gari 🆔
🔹 PIN ya KRA ya mmiliki 🏛️
🔹 Bima halali ya gari 🛡️
🔹 Malipo ya ada ya usajili 💰

📌 Jinsi ya Kusajili Gari Kupitia TIMS

✅ Tembelea tovuti ya NTSA: TIMS NTSA
✅ Jisajili au ingia kwenye akaunti yako
✅ Chagua "Usajili wa Gari"
✅ Weka taarifa muhimu za gari lako
✅ Lipa ada inayohitajika
✅ Pakua cheti cha usajili baada ya ombi lako kuidhinishwa

🎟️ 2. UTOAJI WA LESENI ZA MADEREVA

NTSA inasimamia utoaji wa leseni kwa madereva wa magari binafsi na ya umma ili kuhakikisha wanastahili kuendesha barabarani.

📍 Aina za Leseni

🔹 Leseni ya muda – Kwa madereva wapya wanaojifunza 🚦
🔹 Leseni ya kawaida – Kwa madereva waliokamilisha mafunzo yao 🚘
🔹 Leseni ya kibiashara – Kwa madereva wa magari ya biashara 🚛
🔹 Leseni ya kimataifa – Kwa wale wanaosafiri nje ya nchi 🌍

📌 Jinsi ya Kuomba Leseni Mpya ya Udereva

✅ Tembelea TIMS NTSA
✅ Jisajili au ingia kwenye akaunti yako
✅ Chagua "Omba Leseni ya Udereva"
✅ Weka taarifa zako na chagua kituo cha majaribio
✅ Lipa ada ya majaribio na leseni
✅ Piga mtihani wa nadharia na vitendo
✅ Pakua na kuchapisha leseni yako baada ya kufaulu

🏢 3. HUDUMA ZA TIMS (TRANSPORT INTEGRATED MANAGEMENT SYSTEM)

TIMS ni mfumo wa kidijitali unaorahisisha huduma za NTSA kwa wananchi. Kupitia TIMS, unaweza:
✔️ Kusajili gari lako kwa njia ya mtandao
✔️ Kuhamisha umiliki wa gari
✔️ Kupata cheti cha majaribio ya gari
✔️ Kufuatilia historia ya gari
✔️ Kuomba leseni ya udereva

📌 Jinsi ya Kutumia TIMS

✅ Ingia kwenye TIMS NTSA
✅ Jisajili kama mtumiaji mpya au ingia kwenye akaunti yako
✅ Chagua huduma unayotaka kupata
✅ Wasilisha nyaraka muhimu
✅ Subiri uthibitisho na pakua cheti chako

🚖 4. UDHIBITI WA MATATU NA UCHUKUZI WA UMMA

NTSA inasimamia sekta ya uchukuzi wa umma ili kuhakikisha usalama wa abiria na kufanikisha huduma bora.

🔍 Sheria za Uchukuzi wa Umma

✅ Madereva wa matatu na mabasi lazima wawe na leseni halali ya kibiashara
✅ Magari yote ya uchukuzi wa umma lazima yapitishwe na NTSA kwa ukaguzi wa kiufundi
✅ Magari ya uchukuzi wa umma lazima yawe na bima kwa ajili ya abiria
✅ Mfumo wa nauli lazima uwe wa haki na upatikane kwa njia rasmi

🔎 5. UKAGUZI WA MAGARI NA UTOAJI WA STIKA ZA NTSA

Ukaguzi wa magari hufanywa ili kuhakikisha magari yako katika hali nzuri na yanaweza kutumika barabarani bila kuhatarisha maisha ya watumiaji wa barabara.

📍 Aina za Ukaguzi

🔹 Ukaguzi wa magari mapya – Kabla ya gari kusajiliwa
🔹 Ukaguzi wa magari ya umma – Kila mwaka
🔹 Ukaguzi wa magari binafsi – Unashauriwa mara kwa mara
🔹 Ukaguzi wa magari yanayobadilisha umiliki – Kabla ya kumhamishia mtu mwingine

📌 Jinsi ya Kuomba Ukaguzi wa Gari

✅ Tembelea TIMS NTSA
✅ Chagua "Omba Ukaguzi wa Gari"
✅ Weka namba ya usajili wa gari lako
✅ Chagua kituo cha ukaguzi
✅ Lipa ada inayohitajika
✅ Peleka gari lako kwa ukaguzi

⚖️ 6. USIMAMIZI WA MFUMO WA ALAMA ZA MAKOSA BARABARANI (DEMERIT POINT SYSTEM)

Mfumo huu unawapa madereva alama za makosa kulingana na ukiukwaji wa sheria za barabarani.

📍 Makosa na Alama Zinazotolewa

🔹 Kuendesha gari kwa mwendo wa kasi – Alama 10 🚨
🔹 Kutumia simu wakati wa kuendesha gari – Alama 5 📱🚗
🔹 Kuvuka taa nyekundu za barabarani – Alama 6 🚦
🔹 Kuendesha bila leseni halali – Alama 12 🚘

📌 Adhabu kwa Madereva Wanaopata Alama Nyingi

✅ Ikiwa madereva wanakusanya zaidi ya alama 20, leseni yao inaweza kufutwa
✅ Wanaweza kupokea faini au kifungo kulingana na uzito wa kosa

Changamoto Zinazokumba NTSA

🛑 1. UFISADI KATIKA UPATIKANAJI WA HUDUMA

Ufisadi ni mojawapo ya changamoto kubwa zinazokwamisha utekelezaji wa majukumu ya NTSA. Baadhi ya maafisa wa NTSA na watoa huduma wamekuwa wakihusika katika:

🔴 Kutoa leseni za udereva kwa njia zisizo halali – Watu wasiostahili kupata leseni hupatiwa kwa njia za mkato, jambo linalosababisha uwepo wa madereva wasiohitimu barabarani.
🔴 Usajili wa magari ya wizi au yaliyotumiwa kwa uhalifu – Baadhi ya magari yanayosajiliwa huenda yakawa ni ya wizi, na baadhi ya wahalifu hutumia mianya katika mfumo wa NTSA kusajili magari haya kwa kutumia nyaraka ghushi.
🔴 Rushwa kwa maafisa wa ukaguzi wa magari – Magari mabovu hupewa stika za ukaguzi hata kama hayajakidhi viwango vya kiusalama, jambo linaloongeza idadi ya ajali barabarani.

🔎 Suluhisho:
✅ Kuimarisha uwazi katika mifumo ya NTSA, hasa kupitia matumizi ya teknolojia na huduma za kidijitali kama mfumo wa TIMS.
✅ Kuwashirikisha wananchi katika kupiga ripoti za ufisadi kwa kutumia nambari za simu au mitandao ya kijamii.
✅ Kuchukua hatua kali za kisheria dhidi ya wahusika wanaopatikana na hatia ya ufisadi.

🚦 2. AJALI ZA BARABARANI NA KUKOSEKANA KWA USALAMA

Kenya inakabiliwa na viwango vya juu vya ajali za barabarani, ambazo mara nyingi husababishwa na:

🔸 Madereva wasio na ujuzi wa kutosha – Madereva wengi wanapata leseni kwa njia za mkato bila kupitia mafunzo rasmi.
🔸 Mwendo wa kasi na uzembe – Wengi wa madereva hasa wa magari ya uchukuzi wa umma hawafuati sheria za barabarani.
🔸 Matumizi ya pombe na dawa za kulevya – Madereva wengi wa usafiri wa umma huendesha magari wakiwa wamelewa, hali inayoongeza hatari ya ajali.
🔸 Barabara mbovu na miundombinu duni – Ukosefu wa alama za barabarani, taa za kuongoza magari, na mashimo kwenye barabara huongeza ajali.

🔎 Suluhisho:
✅ NTSA inapaswa kufuatilia kwa karibu kampuni za mafunzo ya madereva ili kuhakikisha zinazingatia viwango vya ubora.
✅ Kufunga kamera za usalama barabarani ili kudhibiti mwendo wa magari na kurekodi madereva wanaokiuka sheria.
✅ Kuimarisha doria za polisi wa trafiki ili kuhakikisha madereva wote wanazingatia sheria.
✅ Kuelimisha madereva kuhusu athari za mwendo wa kasi na ulevi wanapoendesha magari.

📉 3. MATUMIZI MABAYA YA TEKNOLOJIA NA MFUMO WA TIMS

Licha ya NTSA kuanzisha mfumo wa TIMS (Transport Integrated Management System) kwa lengo la kurahisisha huduma za usafiri kwa njia ya mtandao, bado kuna changamoto nyingi zinazohusiana na mfumo huu.

🔹 Changamoto za kiufundi – Watu wengi wanakumbana na matatizo wanapojaribu kutumia mfumo wa TIMS, kama vile kurasa za mfumo kushindwa kupakia au kusajiliwa kwa akaunti zao kwa shida.
🔹 Matumizi mabaya ya teknolojia na udanganyifu – Kuna kesi za watu kughushi nyaraka za NTSA kwa kutumia teknolojia, jambo linaloathiri ubora wa huduma zinazotolewa.
🔹 Ukosefu wa elimu kuhusu matumizi ya TIMS – Watu wengi, hasa wale walioko vijijini, hawana ujuzi wa kutosha kuhusu jinsi ya kutumia mfumo wa TIMS kupata huduma kama usajili wa gari na leseni za udereva.

🔎 Suluhisho:
✅ NTSA inapaswa kuboresha mfumo wa TIMS ili kuondoa hitilafu za kiufundi na kuhakikisha upatikanaji wa huduma bila matatizo.
✅ Kuanzisha kampeni za uhamasishaji ili kuwafundisha wananchi jinsi ya kutumia huduma za kidijitali za NTSA.
✅ Kuweka hatua kali za kudhibiti udanganyifu wa teknolojia na matumizi mabaya ya mfumo wa NTSA.

🚌 4. CHANGAMOTO KATIKA UCHUKUZI WA UMMA

Sekta ya uchukuzi wa umma inakumbwa na matatizo mengi yanayochangia msongamano wa magari na huduma duni kwa abiria. Baadhi ya changamoto hizo ni:

🚍 Msongamano wa magari mijini – Idadi kubwa ya magari ya uchukuzi wa umma, hasa matatu, husababisha msongamano mkubwa kwenye barabara kuu mijini.
🚍 Madereva wa matatu wanaokiuka sheria – Madereva wa matatu wengi hawafuati sheria za barabarani, wanakiuka alama za barabara, na hawazingatii mwendo wa kasi unaotakiwa.
🚍 Ukosefu wa leseni halali kwa baadhi ya madereva wa uchukuzi wa umma – Baadhi ya madereva hawana leseni halali lakini bado wanaendesha magari ya abiria.

🔎 Suluhisho:
✅ NTSA inapaswa kushirikiana na serikali za kaunti ili kupunguza msongamano wa magari mijini kwa kuanzisha njia maalum za mabasi (BRT – Bus Rapid Transit).
✅ Kuweka sheria kali dhidi ya madereva wa matatu wanaokiuka sheria za barabarani.
✅ Kuanzisha mfumo wa leseni za kidijitali kwa madereva wa uchukuzi wa umma, ili kuhakikisha kuwa wote wanapitia mafunzo rasmi na wana leseni halali.

💰 5. KUKOSEKANA KWA RASILIMALI ZA KUTOSHA NA UFADHILI

🔸 NTSA inakabiliwa na changamoto ya rasilimali chache za kifedha na kifedha, hali inayofanya iwe vigumu kutekeleza majukumu yake ipasavyo.
🔸 Upungufu wa wafanyakazi wa ukaguzi na doria barabarani unasababisha utekelezaji hafifu wa sheria za usalama barabarani.
🔸 Baadhi ya miradi muhimu kama vile ujenzi wa vituo vya ukaguzi wa magari na kamera za usalama barabarani hukwama kwa sababu ya ukosefu wa fedha.

🔎 Suluhisho:
✅ Serikali inapaswa kutoa ufadhili zaidi kwa NTSA ili iweze kutekeleza majukumu yake kwa ufanisi.
✅ NTSA inaweza kushirikiana na sekta binafsi ili kupata ufadhili wa miradi yake kama ujenzi wa vituo vya ukaguzi wa magari.
✅ Kupunguza matumizi mabaya ya fedha kwa kuhakikisha kuwa miradi yote ya NTSA inasimamiwa kwa uwazi.

Hatua Zinazochukuliwa na NTSA Kuboresha Usalama

NTSA imeweka mikakati mbalimbali ili kuboresha usalama wa barabarani, ikiwa ni pamoja na:

1. Kufanya ukaguzi wa mara kwa mara wa magari: Magari yanayofanya kazi kwa muda mrefu bila ukaguzi yanaweza kusababisha ajali.

2. Kutumia teknolojia ya kisasa kama CCTV: Kamera za usalama zinaweza kusaidia kudhibiti tabia za madereva na kusaidia mamlaka kuchukua hatua.

3. Kuongeza elimu kwa umma kuhusu usalama barabarani: Kampeni za uhamasishaji zinahakikisha kuwa watumiaji wa barabara wanakuwa na uelewa mzuri wa sheria.

4. Kushirikiana na vyombo vya usalama: NTSA inafanya kazi pamoja na polisi wa trafiki ili kuhakikisha kuwa sheria zinazingatiwa kikamilifu.

Jinsi ya Kupata Huduma za NTSA Mtandaoni

NTSA imeboresha mifumo yake ili kuruhusu wananchi kupata huduma mbalimbali kwa njia ya mtandao kupitia mfumo wa TIMS. Hatua za kufuata ni:

1. Tembelea tovuti rasmi ya NTSA.

2. Jisajili au ingia kwenye akaunti yako ya TIMS.

3. Chagua huduma unayohitaji kama vile usajili wa gari, uhamisho wa umiliki, au maombi ya leseni.

4. Jaza fomu inayohitajika na ufuate maelekezo.

5. Lipa ada husika kupitia huduma za malipo mtandaoni.

6. Subiri uthibitisho wa huduma kupitia barua pepe au ujumbe mfupi wa simu.

Hitimisho

Mamlaka ya Kitaifa ya Usafiri na Usalama Barabarani (NTSA) ni nguzo muhimu katika kuhakikisha usalama wa barabarani nchini Kenya. Pamoja na changamoto zinazoikumba, mamlaka hii imekuwa ikiboresha mifumo yake kwa kutumia teknolojia na kushirikiana na wadau wengine ili kupunguza ajali za barabarani.

Ni jukumu la kila mwananchi kushirikiana na NTSA kwa kufuata sheria za barabarani, kuzingatia usalama wa abiria, na kutoa ripoti za ukiukwaji wa sheria kwa mamlaka husika. Kwa kufanya hivyo, tunaweza kuhakikisha kuwa barabara zetu zinakuwa salama kwa kila mtumiaji.